Maastricht en de gift van Koningin Emma

Korte geschiedenis Lutheranen in Maastricht

Na de inname van Maastricht door Frederik Hendrik in 1632 kregen naast katholieken ook hervormden ruimte, maar andere geloofsgemeenschappen – waaronder de lutheranen – mochten hun geloof alleen in het geheim belijden. Toch was er al vanaf het einde van de jaren 1630 een actieve lutherse gemeente, die vanaf 1646 regelmatig predikanten ontving. Tijdens de Franse bezetting (1673–1678) kregen zij tijdelijk meer ruimte en mochten zij zelfs gebruikmaken van de Sint-Catharinakerk. Na het vertrek van de Fransen raakten zij dit weer kwijt, maar dankzij de lutherse gouverneur Georg Friedrich van Waldeck kregen zij toestemming om een eigen kerk te bouwen. In 1684 werd hun kerk aan de Hondstraat ingewijd. De eeuwen daarna kende de gemeente interne spanningen, financiële problemen en bestuurlijke veranderingen, vooral in de Franse tijd en na 1816, toen zij tijdelijk onder hervormd bestuur kwam. In 1842 werd de Maastrichtse gemeente weer opgenomen in de Nederlandse lutherse gemeenschap. Door sterke ledenterugloop in de 19e en 20e eeuw zocht men uiteindelijk versterking via samenwerking en fusie, wat in 1985 leidde tot het samengaan van de lutherse gemeenten van Maastricht, Heerlen en Vaals tot de gemeente Zuid-Limburg en later tot Luthers Zuid-Nederland

Relatie koningshuis en Lutheranisme
Als we aan de Oranjes en geloof denken, denken we meestal direct aan Calvijn. Maar wist je dat de stamboom van onze koninklijke familie eigenlijk diepgeworteld is in het lutheranisme? Sterker nog: de Vader des Vaderlands, Willem van Oranje, groeide op in een nest waar de leer van Maarten Luther de standaard was. Hoewel hij later om politieke redenen overstapte naar de katholieken en weer later naar de calvinisten, bleef die lutherse opvoeding altijd een rol spelen op de achtergrond.

Die lutherse lijn trok zich door via huwelijken. Eeuwenlang zochten de Oranjes hun huwelijkspartners in Duitsland, en die kwamen bijna altijd uit lutherse hoek. Dat zorgde soms voor behoorlijk wat politiek vuurwerk, zoals bij prinses Carolina in de achttiende eeuw. Zij wilde per se trouwen met haar lutherse prins, wat destijds voor zoveel commotie zorgde dat de Britse koning eraan te pas moest komen om groen licht te geven. Uiteindelijk brachten koningin Emma en Wilhelmina van Pruisen die lutherse invloeden definitief mee naar het Nederlandse hof.

De band was niet alleen symbolisch, maar ook heel tastbaar. Wist je dat het Koninklijk Huis zelfs twee originele, handgeschreven brieven van Maarten Luther uit de zestiende eeuw in bezit heeft? Prins Alexander kocht ze ooit als onderdeel van een enorme verzameling handschriften. En die verbinding is er nog steeds: van de avondmaalskelken die door de Oranjes aan kerken werden geschonken, tot de bezoeken van Beatrix aan lutherse jubilea.

Joren Reichel is een jonge Lutheraan en komt uit Limburg. Hij is bestuurslid van het Luther Museum en promoveert aan de Vrije Universiteit op Lutherse religiegeschiedenis.