Woerden en de eerste vrouwelijke predikant

Korte geschiedenis Lutheranen in Woerden

De Lutherse gemeenschap van Woerden heeft een uitzonderlijke en inspirerende geschiedenis: het is de oudste lutherse gemeente van Nederland én Woerden was zelfs de enige stad met een luthers stadsbestuur. Al in 1566 kreeg de gemeente toestemming om het lutherse geloof (volgens de Confessio Augustana) uit te oefenen en werd de Petruskerk tijdelijk hun hoofdkerk, waarna zij – na overdracht aan de calvinisten – standhielden via huiskerken en in 1646 hun karakteristieke schuilkerk bouwden, die er vandaag nog staat. Door de eeuwen heen bleef de gemeente veerkrachtig: ondanks oorlogsschade, verbouwingen, restauraties en maatschappelijke veranderingen groeide zij uit tot een monument van geloof en geschiedenis, erkend als rijksmonument en later onderdeel van de Protestantse Kerk in Nederland. Woerden is bovendien onlosmakelijk verbonden met de Reformatie via Jan de Bakker, de Woerdense priester die in 1525 werd geëxecuteerd om zijn overtuigingen. En alsof dat nog niet bijzonder genoeg is, schreef Woerden ook wereldgeschiedenis: hier deed op 10 november 1929 ds. Johanna (Haumersen haar intrede als de allereerste lutherse predikante – niet alleen van Nederland, maar wereldwijd – waarmee Woerden opnieuw liet zien een vooruitstrevende plek te zijn in de lutherse traditie.

Jantine Haumersen
Stel je voor: het is 1929. In de kerkbanken wordt er druk gefluisterd, want in Woerden gebeurt er iets wat velen voor onmogelijk hielden. Voor het eerst in de geschiedenis van de Lutherse Kerk in Nederland beklimt een vrouw de kansel als officieel predikant: Jantine Haumersen.

Haar weg naar die kansel was geen gespreid bedje. Terwijl pioniers bij de doopsgezinden en remonstranten al voorzichtig de deur hadden opengezet, moest Jantine navigeren door een mijnenveld van pittige discussies. Critici zwaaiden met Bijbelteksten om vrouwen het zwijgen op te leggen en twijfelden hardop of een vrouw wel 'sterk genoeg' was voor het zware werk in een gemeente. Maar Jantine, die de klaslokalen van het onderwijs al had verruild voor de collegebanken van de theologie, liet zich niet uit het veld slaan.

Gesteund door progressieve denkers die vonden dat talent niet in een mannen- of vrouwenpak zit, diende zij bijna twintig jaar lang de gemeenten van Woerden en Kampen. Ze was streed voor de positie van de vrouw, vertaalde eigenhandig een deel van het werk van Luther en bleef zelfs ongehuwd om haar ambt te kunnen blijven uitoefenen — want ja, trouwen betekende in die tijd nog verplicht ontslag voor vrouwen.

François Bakker is secretaris van de Evangelisch-Lutherse Gemeente Woerden, de oudste Lutherse kerk in Nederland dat stamt uit 1646.