#65 Toetsen in verbinding - met Dominique Sluijsmans en Antoinette van Berkel

Toetsen leiden tot stress, studenten haken af en instellingen grijpen naar snelle oplossingen. Maar wat als het probleem helemaal niet in de toets zelf zit? In deze aflevering van de LLearn Podcast gaat René Kneiber in gesprek met Antoinette van Berkel en Dominique Sluismans over hun boek Toetsen in verbinding — een bundel met interviews en artikelen van onderzoekers en onderwijsprofessionals. Hun centrale boodschap: goede toetsing begint bij de vraag waartoe je opleidt, en is onlosmakelijk verbonden met het curriculum, de student en de beroepspraktijk.

---

Over het boek

• Toetsen in verbinding is een bundel met interviews en artikelen van onderzoekers en onderwijsprofessionals
• Het boek is een pleidooi om toetsing in het hoger onderwijs fundamenteel te heroverwegen
• Centraal staat de vraag: hoe hangt toetsing samen met het curriculum, de student en de beroepspraktijk?

Waartoe leiden we op?

• Het boek opent met een uitspraak van Erik Mazur: "Als we toetsing niet heroverwegen, blijven we de leiders van morgen opleiden als volgers van gisteren"
• Toetsing staat nooit op zichzelf — het is altijd verbonden met de vraag waartoe je opleidt
• Ontwikkelingen zoals generatieve AI vragen om een voortdurende herijking van wat je van studenten wilt zien

Studentenstress

• Studentenwelzijn staat hoog op de agenda, maar de reflexmatige oplossing — cursussen veerkracht of weerbaarheid — schiet tekort
• Stress los je niet op met stresstraining, maar met goed onderwijs
• Duidelijke verwachtingen, begrijpelijke taal en samenhang in het curriculum verlagen stress effectiever
• Ook aanwezigheid is een ontwerpvraag: wanneer heeft fysieke aanwezigheid écht meerwaarde?

Het curriculaire spinnenweb

• Het spinnenweb toont tien curriculumcomponenten die in samenhang moeten zijn
• De kern is het hart van het spinnenweb: waartoe dient dit onderwijs, en waarom?
• Pas als een team het daarover eens is, kunnen alle andere curriculumkeuzes goed worden onderbouwd
• Zonder een helder hart werken teams langs elkaar heen — ongeacht hoeveel documenten er worden geschreven

Klein beginnen, groot denken

• Grote curriculumherzieningen zijn niet altijd de oplossing
• Kleine, gerichte interventies hebben vaak meer impact
• Voorbeelden: de taal in een rubric verbeteren, een feedbackaanpak herzien, casuïstiek inzetten voor teamreflectie
• Taalbewuste toetsing is cruciaal: als de taal studenten bij voorbaat benadeelt, kunnen ze nooit laten zien wat ze écht weten

Generatieve AI

• AI is geen losstaand probleem, maar een aanleiding om opnieuw na te denken over authenticiteit en vakmanschap
• Kleine stappen werken: studenten leren AI in te zetten én leren er kritisch op te reflecteren
• Studenten hebben altijd manieren gezocht om het zichzelf makkelijker te maken — AI is een nieuwe werkelijkheid, geen nieuw probleem
• De kernvraag blijft: wat wil je écht dat studenten leren, en hoe maak je dat zichtbaar?

Toetsen als startpunt

• Een diploma is geen eindpunt, maar een startbewijs voor verdere ontwikkeling
• Als toetsing de zin in leren wegneemt — al in het funderend onderwijs — gaat er iets fundamenteel mis
• Formatief handelen en verbinding met de vervolgstap maken toetsing weer tot onderdeel van een inspirerend leerproces
• De kwaliteit van toetsing is zichtbaar in klein, dagelijks gedrag — niet in beleidsplannen