Luther Academie

Het Luther Museum in Amsterdam presenteert de Luther Academie. In deze podcastserie praten we met verschillende experts. Niet alleen worden de verschillende kanten van Luther belicht, maar ook de verhalen van de lutherse traditie en lutheranen in Nederland komen aan bod. Geproduceerd en gepresenteerd door Bart Geeraedts.

Hoekelum en de huisvrouwendagen 03/13/2026

Hoekelum en de huisvrouwendagen Voor de geschiedenis van Kasteel Hoekelum moeten we terug naar de veertiende eeuw. In 1325 ontstond het landgoed. Hoekelum diende in die tijd als ambtswoning van de jagermeesters van de Veluwe. In de eeuwen die volgden wisselde het landgoed meerdere malen van eigenaar. In 1542 kwam Hoekelum in handen van Hendrick van Poelwijck, waarna verschillende families het kasteel bewoonden. Een ingrijpende verandering vond plaats in 1735, toen Sibilla Elisabeth van Balveren het oude huis liet afbreken en opnieuw liet opbouwen in de huidige vierkante vorm. Tijdens deze verbouwing ontstond ook de conferentiezaal. In 1819 werd Hoekelum eigendom van de familie Van Wassenaer, een van de oudste adellijke families van Nederland. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de familie gedwongen het landgoed te verlaten. Toen zij in 1945 terugkeerden, bleek een groot deel van het interieur te zijn aangetast. In 1946 verliet de laatste Van Wassenaer definitief Hoekelum, waarna het kasteel werd ingericht als Luthers buitencentrum. In de jaren die volgden vonden er tal van Lutherse activiteiten plaats, zoals vakantieweken, synodevergaderingen, meditatieweekenden, vrouwencontactdagen en een jaarlijkse schaakdag. Veel mensen bewaren warme herinneringen aan deze periode, onder wie mevrouw Ina Schröder. Sinds 1988 is Kasteel Hoekelum in het bezit van Stichting Geldersch Landschap & Kasteelen. Barones Iddink-van Wassenaer stelde het kasteel actief open voor de Lutherse activiteiten vanaf 1956. Als dank kreeg ze een mooi damasten doek met de afbeelding van Hoekelum en een Lutherroos, en die krijgt een prominente rol in de tentoonstelling ‘Onder de zwaan’. Tijdens de Lutherse Huisvrouwendagen konden de huisvrouwen uit de Gelders-Overijsselse lutherse gemeente genieten van ‘enkele dagen van ongedwongen samenzijn’. Er waren wijdingen, zangrecitals, excursies, lezingen en diverse andere activiteiten. Ina Schröder was als echtgenote van ds. Schröder jarenlang actief betrokken bij de organisatie van de huisvrouwendagen op kasteel Hoekelum. /episode/index/show/luthermuseum/id/40429955

Weesp en fuseren 03/13/2026

Beverwijk en financiële nood, toen en nu 03/13/2026

Woerden en de eerste vrouwelijke predikant 03/13/2026

Woerden en de eerste vrouwelijke predikant Korte geschiedenis Lutheranen in Woerden De Lutherse gemeenschap van Woerden heeft een uitzonderlijke en inspirerende geschiedenis: het is de oudste lutherse gemeente van Nederland én Woerden was zelfs de enige stad met een luthers stadsbestuur. Al in 1566 kreeg de gemeente toestemming om het lutherse geloof (volgens de Confessio Augustana) uit te oefenen en werd de Petruskerk tijdelijk hun hoofdkerk, waarna zij – na overdracht aan de calvinisten – standhielden via huiskerken en in 1646 hun karakteristieke schuilkerk bouwden, die er vandaag nog staat. Door de eeuwen heen bleef de gemeente veerkrachtig: ondanks oorlogsschade, verbouwingen, restauraties en maatschappelijke veranderingen groeide zij uit tot een monument van geloof en geschiedenis, erkend als rijksmonument en later onderdeel van de Protestantse Kerk in Nederland. Woerden is bovendien onlosmakelijk verbonden met de Reformatie via Jan de Bakker, de Woerdense priester die in 1525 werd geëxecuteerd om zijn overtuigingen. En alsof dat nog niet bijzonder genoeg is, schreef Woerden ook wereldgeschiedenis: hier deed op 10 november 1929 ds. Johanna (Haumersen haar intrede als de allereerste lutherse predikante – niet alleen van Nederland, maar wereldwijd – waarmee Woerden opnieuw liet zien een vooruitstrevende plek te zijn in de lutherse traditie. Jantine HaumersenStel je voor: het is 1929. In de kerkbanken wordt er druk gefluisterd, want in Woerden gebeurt er iets wat velen voor onmogelijk hielden. Voor het eerst in de geschiedenis van de Lutherse Kerk in Nederland beklimt een vrouw de kansel als officieel predikant: Jantine Haumersen. Haar weg naar die kansel was geen gespreid bedje. Terwijl pioniers bij de doopsgezinden en remonstranten al voorzichtig de deur hadden opengezet, moest Jantine navigeren door een mijnenveld van pittige discussies. Critici zwaaiden met Bijbelteksten om vrouwen het zwijgen op te leggen en twijfelden hardop of een vrouw wel 'sterk genoeg' was voor het zware werk in een gemeente. Maar Jantine, die de klaslokalen van het onderwijs al had verruild voor de collegebanken van de theologie, liet zich niet uit het veld slaan. Gesteund door progressieve denkers die vonden dat talent niet in een mannen- of vrouwenpak zit, diende zij bijna twintig jaar lang de gemeenten van Woerden en Kampen. Ze was streed voor de positie van de vrouw, vertaalde eigenhandig een deel van het werk van Luther en bleef zelfs ongehuwd om haar ambt te kunnen blijven uitoefenen — want ja, trouwen betekende in die tijd nog verplicht ontslag voor vrouwen. François Bakker is secretaris van de Evangelisch-Lutherse Gemeente Woerden, de oudste Lutherse kerk in Nederland dat stamt uit 1646. /episode/index/show/luthermuseum/id/40429695

Maastricht en de gift van Koningin Emma 03/13/2026

Maastricht en de gift van Koningin Emma Korte geschiedenis Lutheranen in Maastricht Na de inname van Maastricht door Frederik Hendrik in 1632 kregen naast katholieken ook hervormden ruimte, maar andere geloofsgemeenschappen – waaronder de lutheranen – mochten hun geloof alleen in het geheim belijden. Toch was er al vanaf het einde van de jaren 1630 een actieve lutherse gemeente, die vanaf 1646 regelmatig predikanten ontving. Tijdens de Franse bezetting (1673–1678) kregen zij tijdelijk meer ruimte en mochten zij zelfs gebruikmaken van de Sint-Catharinakerk. Na het vertrek van de Fransen raakten zij dit weer kwijt, maar dankzij de lutherse gouverneur Georg Friedrich van Waldeck kregen zij toestemming om een eigen kerk te bouwen. In 1684 werd hun kerk aan de Hondstraat ingewijd. De eeuwen daarna kende de gemeente interne spanningen, financiële problemen en bestuurlijke veranderingen, vooral in de Franse tijd en na 1816, toen zij tijdelijk onder hervormd bestuur kwam. In 1842 werd de Maastrichtse gemeente weer opgenomen in de Nederlandse lutherse gemeenschap. Door sterke ledenterugloop in de 19e en 20e eeuw zocht men uiteindelijk versterking via samenwerking en fusie, wat in 1985 leidde tot het samengaan van de lutherse gemeenten van Maastricht, Heerlen en Vaals tot de gemeente Zuid-Limburg en later tot Luthers Zuid-Nederland Relatie koningshuis en LutheranismeAls we aan de Oranjes en geloof denken, denken we meestal direct aan Calvijn. Maar wist je dat de stamboom van onze koninklijke familie eigenlijk diepgeworteld is in het lutheranisme? Sterker nog: de Vader des Vaderlands, Willem van Oranje, groeide op in een nest waar de leer van Maarten Luther de standaard was. Hoewel hij later om politieke redenen overstapte naar de katholieken en weer later naar de calvinisten, bleef die lutherse opvoeding altijd een rol spelen op de achtergrond. Die lutherse lijn trok zich door via huwelijken. Eeuwenlang zochten de Oranjes hun huwelijkspartners in Duitsland, en die kwamen bijna altijd uit lutherse hoek. Dat zorgde soms voor behoorlijk wat politiek vuurwerk, zoals bij prinses Carolina in de achttiende eeuw. Zij wilde per se trouwen met haar lutherse prins, wat destijds voor zoveel commotie zorgde dat de Britse koning eraan te pas moest komen om groen licht te geven. Uiteindelijk brachten koningin Emma en Wilhelmina van Pruisen die lutherse invloeden definitief mee naar het Nederlandse hof. De band was niet alleen symbolisch, maar ook heel tastbaar. Wist je dat het Koninklijk Huis zelfs twee originele, handgeschreven brieven van Maarten Luther uit de zestiende eeuw in bezit heeft? Prins Alexander kocht ze ooit als onderdeel van een enorme verzameling handschriften. En die verbinding is er nog steeds: van de avondmaalskelken die door de Oranjes aan kerken werden geschonken, tot de bezoeken van Beatrix aan lutherse jubilea. Joren Reichel is een jonge Lutheraan en komt uit Limburg. Hij is bestuurslid van het Luther Museum en promoveert aan de Vrije Universiteit op Lutherse religiegeschiedenis. /episode/index/show/luthermuseum/id/40429675